Mục này do Nhạc Sĩ Ngọc Kôn phụ trách.
Anh Ngọc Kôn, CCS lớp Phanxicô 62, GP Long Xuyên

SILENT NIGHT HOLY NIGHT
Joseph Mohr linh mục & Franz Gruber giáo viên - Áo 1818

ĐÊM THÁNH VÔ CÙNG
Lời Việt Hùng Lân

1. Tác phẩm

2. Phân tích

1. Hình thể: Bài ca chúc tụng (hymnus) còn gọi là Tán ca dùng để hát lúc Kết lễ hoặc hát vào những nghi thức ngoài phụng vụ. Đúng ra Bài ca chúc tụng là một đoạn nhạc dễ hát phổ cho nhiều câu ca từ, nhưng câu ca từ cuối cùng trước khi kết thúc luôn là doxologia “Sáng danh Đức Chúa Cha và Đức Chúa Con và Đức Chúa Thánh Thần, như đã có trước…”  mà bài Silent night Holy night không kết thúc bằng doxologia như vậy, nên không thể gọi là hymnus; cho nên nhiều người gọi Silent night Holy night là choral (hợp xướng) vì có tính cách hợp xướng (tứ hòa âm 4 bè).

2. Cơ cấu của Silent night Holy night  gồm 8 câu ngắn, hơi giống hình thể sequentia (ca tiếp liên ở chỗ cứ 2 câu giống nhau, hay phỏng diễn nhau theo từng cặp:

- Cặp I: Đêm thánh vô cùng
Giây phút tưng bừng
Cặp này 2 câu giống nhau hoàn toàn.

- Cặp II  Đất với trời
Xe chữ đồng
Cặp này câu sau phỏng diễn câu trước

- Cặp III  Đêm nay Chúa Con thần thánh tôn thờ
Canh khuya giáng sinh trong chốn hang lừa
Cặp này 2 câu giống nhau hoàn toàn.

- Cặp IV  Ơn châu báu không bờ bến
Biết tìm kiếm của chi đền
Cặp này 2 câu làm như vợ chồng, câu đầu như xướng lên, câu sau như đáp trả.

3. Thang âm: thang âm hymnus Silent Night Holy Night là thang âm Quốc tế C, tức thang âm trưởng giọng đô.  

4. Tầm cử: bè 1 từ dấu đồ trầm đến dấu fa cao (khóa sol2). Đây là tầm cữ trung bình đối với mọi cộng đoàn Việt Nam khắp nơi. Các bè còn lại có tầm cữ trung bình rất dễ hát.

5. Số nhịp: nhịp 6/4. Nhịp 6/4 là nhịp 2 kép, mội nhịp (mesure) có 2 phách (temp), mỗi phách bằng một dấu trắng chấm.  = 1

6. Vận tốc: thong thả (chậm vừa).

7. Hòa âm: 4 bè dị giọng. Lối hòa âm rất đơn giản chỉ với 3 hợp thanh chính I, IV, V; riêng hợp thanh V là hợp thanh 7 tức có 4 âm. Tuy nhiên ở nhịp thứ 7 (Canh khuy giáng – sinh trong…) phá cách một chút bằng nét hòa âm hoa mỹ nghe bỗng rất duyên dáng và trí tuệ.

Trên đây mới chỉ phân tích.

Cái mọi người cần biết là hymnus Silent Night Holy Night là thánh ca bất hủ, tức là tác phẩm này rất hay, vì hay nên mới phổ biến, hay và phổ biến nên mới trường tồn vượt thời gian. Vậy thì hymnus Silent Night Holy Night hay ở chỗ nào?

3. Nhận định

Ai cũng công nhận hymnus Silent Night Holy Night là hay và bất hủ.
Vậy hay và bất hủ ở chỗ nào?

HAY Ở GIAI ĐIỆU

Gia điệu kết hợp những nét độc đáo sau đây:

1. Giản dị: dễ hát bằng những hình dấu đơn sơ; dễ hát bằng những quãng nhạc bình dị; dễ hát bằng những ý nhạc ngắn gọn.

2. Kết cấu chặt chẽ: nhấc lên để hạ xuống (3 cặp câu đầu), nhún xuống để cất lên (câu thứ nhất của cặp V). Nói chung rất kỹ thuật trong phương pháp chuyển hành, khiến người nghe cảm thấy hài hòa, cân đối, thỏa mãn thính giác.

3. Kịch tính trong giai điệu: Có 5 màn thật rõ ràng:

a. Mần I: Khởi chuyện cách nhẹ nhàng, nhã nhặn (cặp I)
b. Màn II: Lập lửng báo trước cơn sóng thần (cặp II)
c. Màn III: Bình an giả tạo.(cặp III)
d/ Màn IV: Cao trào khiến câu chuyện được đẩy lên đến tột đỉnh của sốt nóng cảm xúc (cầu đầu của cặp IV)
e. Màn V: Hạ nhiệt và kết thúc (câu cuối của cặp IV)

4. Tất cả trở thành một câu chuyện thực sự, trong đó có thắt có mở.

HAY Ở NHỊP ĐIỆU (TIẾT TẤU)

Nhịp điệu rất tầm thường, nhưng chính vì sự dung dị ấy trong hoàn cảnh này hóa ra hay. Nghe tựa đề và nhịp điệu tác động, ai cũng cảm thấy hơi thở bỗng nhẹ nhàng lâng lâng.

HAY Ở THI TỨ

Dù lời Việt của ai chuyển ngữ có giỏi đến đâu đi nữa cũng không bao giờ trung thực so với bản văn gốc. Tuy nhiên ai cũng cảm được -khi vừa nghe tựa đề- chất thơ trong ca từ.

Còn lại những yếu tố khác không đáng kể, dù mỗi yếu tố đều có một phần góp vào sự bất hủ của bài hát.

LỊCH SỬ TÁN CA SILENT NIGHT - HOLY NIGHT

Làng quê Mariapfarr - nơi ra đời ca khúc Silent night

Silent night, holy night, all is calm, all is bright...

Năm 1817, cha Joseph Mohr, lúc đó mới 25 tuổi, được bổ nhiệm làm linh mục phụ tá tại nhà thờ Thánh Nicholas ở miền Oberndorf nước Áo. Lúc thiếu thời Mohr đã say mê âm nhạc, có lúc cậu sáng tác thơ và đặt lời cho những bài ca trong các nghi lễ đặc biệt tại giáo đường. Khi trở thành linh mục, cha Mohr làm việc không biết mệt mỏi trong công tác từ thiện, phục vụ thanh thiếu niên con các gia đình nghèo khó trong vùng.

Một ngày mùa đông năm 1818, cha Mohr đang cố hoàn thành mọi việc sửa soạn cho thánh lễ Giáng sinh, một nghi lễ mà cha đã hoạch định trước cả tháng. Mọi thứ đều đã xong xuôi, từ bài hát cho đến bài giảng. Nhưng lúc cha dọn dẹp thánh đường mới phát hiện một trở ngại tưởng không thể khắc phục được: đó là chiếc phong cầm của nhà thờ bị hư. Nóng lòng, cha lui cui hàng giờ đánh vật với hàng phím, với bàn đạp của chiếc đàn. Bất chấp mọi khó nhọc của cha, chiếc đàn vẫn nằm ỳ ra không lên tiếng, im lặng chẳng khác cái lặng lẽ của một đêm đông giá lạnh.

Nhận thấy không thể làm gì hơn, vị linh mục ngừng lại và cầu nguyện. Cha cầu xin Chúa cho cha tìm được một giải pháp để đem âm nhạc đến với giáo dân trong ngày lễ có ý nghĩa nhất trong năm. Và rồi cha đã tìm được đáp ứng cho lời cầu nguyện của mình khi nhớ lại bài thơ mà mình sáng tác cách đây gần hai năm. Đó là bài Still Nacht! Heilige Nacht! (Đêm yên lặng! Đêm thánh!). Cha thấy dường như Chúa đã cho cha một tia sáng hi vọng. Bỏ bài thơ vào túi áo, cha vội vã ra khỏi nhà băng qua những đường phố đầy tuyết phủ. Chỉ còn mấy giờ nữa là thánh lễ nửa đêm bắt đầu.

Cũng vào chiều hôm đó, Franz Gruber, người giáo viên làng 31 tuổi, đang co ro trong căn phòng nhỏ bên cạnh trường học. Mặc dù đã theo học phong cầm với giáo sư nổi tiếng Georg Hardobler, Gruber cũng chỉ chơi đàn cho nhà thờ St. Nicholas nhỏ bé. Cha Morh bước vào, hối hả kể cho kéo ông giáo làng nghe nỗi khó khăn của mình. Sau khi bảo Gruber rằng chiếc đàn không thể sửa được, cha liền đem bài thơ ra và nói:

- Franz, anh xem có thể viết nhạc cho bài thơ này để ca đoàn hát được không? Không có phong cầm thì ta chơi guitar vậy.

Rồi vị linh mục đưa mắt nhìn đồng hồ trên bàn, nói thêm: “Không còn nhiều giờ nữa đâu”.

Đọc kỹ bài thơ, Gruber gật đầu, chấp nhận thử thách.

Mấy giờ sau, hai người gặp nhau tại nhà thờ. Gruber đưa cho vị linh mục xem bản nhạc của mình. Linh mục dùng đàn guitar gảy lên những nốt nhạc rồi vội vã chuyển cho ca đoàn. Không có nhiều thời giờ, cha Mohr và Gruber chỉ dạy được cho ca đoàn phần hòa âm bốn giọng của mỗi hai câu thơ cuối.

Trong thánh lễ nửa đêm, cha Mohr và Gruber đứng trước bàn thờ giới thiệu bản nhạc nhỏ bé và giản dị của hai người. Họ đâu ngờ rằng Still Nacht! Heilige Nacht! được dịch sang tiếng Anh là Silent night vào tháng 12-1839, không chỉ sẽ được nhớ tới vào ngày Giáng sinh năm sau trong ngôi làng bé nhỏ của họ mà còn được khắp thế giới ca vang.

Bài hát càng được phổ biến thì nguồn gốc càng bị phân hóa. Có nhiều lúc các nhà xuất bản gán cho tác giả bản nhạc này là một trong các nhạc sĩ đại tài như Bach, Beethoven hoặc Handel. Chỉ mãi tới khi Franz Gruber gửi tới các báo và các nhà xuất bản bản sao tờ phổ nhạc của mình thì nguồn gốc đích thực mới được công nhận. Mặc dù vậy, nhiều giai thoại về lời ca của bản nhạc vẫn còn truyền tụng.

Cha Mohr qua đời trong cảnh nghèo khó năm 1848 trước khi được công nhận là tác giả bài thơ được phổ nhạc.

Vào cuối thập niên 1890, bản Silent night được phiên dịch ra hơn 20 ngôn ngữ khác nhau và là bản nhạc không thể thiếu trong các lễ hội Giáng sinh trên khắp thế giới. Sang thế kỷ 20, bản nhạc này đã đi ra khỏi các giáo đường, hội nhập với những tập tục Giáng sinh khác. Năm 1905, bản nhạc Silent night được thu âm lần đầu tiên do ban nhạc Haydn Quartet. Đó mới chỉ là khởi đầu, sau đó bản nhạc đã được thu âm cả ngàn lần do các ban nhạc khác nhau trên khắp thế giới hát. Tới năm 1960, Silent night đuợc công nhận là bản nhạc được ghi âm nhiều nhất trong lịch sử âm nhạc.

Trong tâm trí nhiều người, bản Silent night được viết ra lúc khởi đầu chỉ là một bản nhạc giản dị, một khúc ngợi ca, được sáng tác để làm nghi thức mừng lễ Giáng sinh có ý nghĩa hơn, bản nhạc xưa cũ này vẫn còn mạnh mẽ và tươi mát như lần đầu tiên được hát lên trong ngôi thánh đường nhỏ bé nơi nước Áo xa xôi.

CA TỪ

1. Bản nhạc này đã được nhạc sĩ Hùng Lân “Việt hóa” dưới tên Đêm thánh vô cùng từ hơn nửa thế kỷ trước tại Việt Nam và được hát trong các thánh đường Công giáo cũng như trên các đài truyền thanh, truyền hình từ đó đến nay trong mùa lễ Giáng sinh. Ông không chuyển dịch bài ca nhưng đặt lời hoàn toàn mới, dùng những từ ngữ văn chương như “xe chữ đồng, ơn châu báu không bờ bến, nhắp chén phiền, vương phong trần, tuyết sương mịt mù...”. Sau đây là lời ca do ông đặt:

I. Bản Việt ngữ
1. Đêm thánh vô cùng, giây phút tưng bừng, đất với trời xe chữ đồng.
Đêm nay Chúa Con thần thánh tôn thờ. Canh khuya Giáng sinh trong chốn hang lừa.
Ơn châu báu không bờ bến, biết tìm kiếm của chi đền.

2. Ôi Chúa Thiên đàng, cảm mến cơ hàn. Nhắp chén phiền, vương phong trần.
Than ôi Chúa thương người đến quên mình, bơ vơ chốn quê nhà lúc sinh thành.
Ai đang sống trong lạc thú, nhớ rằng Chúa đang đền bù.

3. Tinh tú trên trời, sông núi trên đời.
Với Thánh thần mau kết lời, cao rao hóa công đã khéo an bài.
Sai con hiến thân để cứu nhân loại, hang chiên máng rêu tạm trú, bốn bề tuyết sương mịt mù.

II. Bản Anh ngữ:
1. Silent night, holy night, all is calm, all is bright.
‘Round yon virgin mother and child!
Holy infant so tender and mild, sleep in heavenly peace, sleep in heavenly peace.

2. Silent night, holy night.
Shepherds quake at the sight.
Glories stream from heaven afar, heavenly hosts sing “Alleluia”.
Christ the Savior is born. Christ the Savior is born.

3. Silent night, holy night
Son of God, love"s pure light, radiant beams from thy holy face.
With the dawn of redeeming grace. Jesus, Lord at thy birth.(2)

CHUNG THANH HUY (Theo Internet)
Việt Báo // showsource("4"); // (Theo_TuoiTre)

Trở về trang mục lục Tìm Hiểu Thánh Ca

Trở về Quán Ven Đường