NGHỆ THUẬT TRANG ĐIỂM

            Trong quyển “Những mẩu chuyện về Triết Lý Cuộc Đời”, Nguyễn Đình Cửu có ghi lại mẩu chuyện sau đây:

            Có một bà làm nghề sửa sang sắc đẹp cho phụ nữ đã lâu năm. Bà rất tài nghệ trong nghề trang điểm cho nên trở thành người nổi tiếng.

            Một nhà văn nổi tiếng thì nghĩ rằng, làm nghề trang điểm tuy rất cần có kiến thức, nhưng chẳng qua đó cũng chỉ là chuyện tô điểm làn da mặt bên ngoài mà thôi, không cần dùng đến nhiều trí tuệ. Và nghề trang điểm bên ngoài hoàn toàn khác hẳn với lĩnh vực văn học của một nhà văn. Tuy nghĩ vậy, song nhà văn nổi tính tò mò rất muốn tìm hiểu nghề trang điểm. Ông nêu câu hỏi:

            - Thưa bà, bà là người có nhiều năm nghiên cứu công việc trang điểm sắc đẹp. Theo bà thì người thế nào mới được gọi là người biết trang điểm? Và mức độ cao nhất của sự trang điểm là gì ?

            Trước câu hỏi này, bà kỹ thuật trang điểm liền mỉm một nụ cười sâu sắc. Bà nói :

            - Thưa ông, tôi có thể dùng hai chữ để nói lên mức độ cao nhất của sự trang điểm, đó là “tự nhiên”.

            Phải trang điểm thế nào để người ngoài nhìn vào không nhận ra được người đó đã qua trang điểm. Vì thế việc trang điểm phải là sự phối hợp khéo léo với người được trang điểm, sao cho có thể biểu lộ được tính cách và khí chất của người được trang điểm một cách tự nhiên. Đó chính là mức độ trang điểm cao nhất.

            Mức độ thứ hai là trang điểm để tạo ra những nét nổi bật khiến cho mọi người phải để ý tới người được trang điểm.

            Mức độ thứ ba là sau khi trang điểm xong, vừa đứng dậy khỏi ghế, người ta đã nhận ra ngay là người này đã được trang điểm rất kỹ. Mức độ này dành cho những người muốn che giấu một khuyết điểm nào đó hoặc che giấu tuổi tác.

            Mức độ kém nhất là sau khi hoá trang sẽ làm thay đổi cá tính của người được trang điểm, đồng thời còn làm mất đi sự hài hoà của ngũ quan. Chẳng hạn, người có cặp mắt bé tẹo, lại đi tô thật đậm đôi hàng lông mày. Người có khuôn mặt to được bôi phấn thật trắng. Người có cái miệng rộng lại đi tô môi làm môi đỏ chót…

            Nhà kỹ thuật trang điểm thấy nhà văn chăm chú lắng nghe liền nói tiếp:

            - Cách trang điểm như vậy thử hỏi rằng có khác gì với chuyện viết văn ?

            Bài văn tồi nhất là bài văn chỉ biết chồng chất những câu, những từ, không hề phản ảnh được cá tính của tác giả.

            Bài văn khá hơn là bài văn có nhiều câu hấp dẫn, nhưng người đọc cũng có thể nhận ra được sự đẹp đẽ chẳng qua chỉ là sự tô điểm của văn chương.

            Bài văn hay nhất phải là sự biểu lộ tự nhiên của tác giả, không phải là sự chồng chất các câu, các từ. Khi đọc nó, người đọc không hề biết mình đang đọc văn chương mà tưởng như mình đang đọc cuộc sống.

            - Ô! Đây quả thực là một kiến thức rất uyên thâm? Nhưng thưa bà, việc trang điểm chẳng qua cũng chỉ là một sự tô vẽ bên ngoài !

            - Không đúng! – Bà kỹ thuật trang điểm bác ngay cách nghĩ của nhà văn. Việc tô vẽ chẳng qua chỉ là chi tiết cuối cùng, vì nó không làm thay đổi được sự thật. Sự trang điểm ở mức độ sâu, phải là sự thay đổi thể chất, khiến cho một người thay đổi hẳn cách sống, phải được ngủ nghỉ đầy đủ, phải chú ý tăng cường vận động và dinh dưỡng. Khi đó, làn da của người được trang điểm sẽ được cải thiện sáng bóng. Thêm vào đó, tinh thần khoan khoái sẽ tạo được hiệu quả nhiều hơn là trang điểm.

            Ở mức sâu hơn nữa là làm thay đổi khí chất, chăm đọc sách, hay đi nghe ca nhạc, thưởng thức nghệ thuật, năng suy nghĩ, sống lạc quan, tin tưởng ở cuộc đời, lòng dạ lương thiện, hay quan tâm săn sóc giúp đỡ người khác, luôn giữ được sự đoan chính trang nghiêm. Người như vậy không cần trang điểm. Sự trang điểm trên bộ mặt chỉ là một chuyện nhỏ. Tôi xin dùng ba câu đơn giản để nói rõ việc này:

            Trang điểm trên bộ mặt là loại trang điểm hạng ba.
            Trang điểm tinh thần là loại trang điểm hạng hai
            Trang điểm cuộc đời mới là trang điểm hạng nhất.

            Nhà văn gật đầu lia lịa. Bà kỹ thuật trang điểm liền kết luận:

            - Nhà văn các ông cũng chẳng phải là những nhà trang điểm đó sao ?

            Văn hạng ba là loại văn tô điểm trau chuốt các từ.
            Văn hạng hai là loại văn tô điểm tinh thần.
            Văn hạng nhất là loại văn biết tô điểm cuộc đời.

            Nghe tới đây, nhà văn tự cảm thấy xấu hổ vì đã có ý nghĩ rất nông cạn về nghề sửa sang sắc đẹp, một nghề biết tô điểm cuộc đời.

                                                           
CHIA SẺ MỘT CHÚT SUY TƯ

TÔ ĐIỂM CUỘC ĐỜI

            Từ vẻ đẹp Tâm Hồn đến vẻ đẹp bề ngoài.

            Con người luôn hướng về CHÂN-THIỆN-MỸ, con người luôn muốn làm đẹp, đặc biệt là phụ nữ, vì thế nên người ta tặng riêng cho phụ nữ  biệt danh là “phái đẹp”, “mỹ nhân”, “mỹ nữ ”, “kiếp hoa”.

            Để bảo vệ vẻ đẹp, con người cần những “chuyên gia” tài giỏi để chăm sóc và trang điểm.

            Mục đích của việc sửa sang sắc đẹp là để có vẻ đẹp dài lâu và vẻ đẹp ấy tô điểm cuộc đời. Nên vẻ đẹp không chỉ là sự tô vẽ bên ngoài mà nó còn có sức sống bên trong. Chính vẻ đẹp nội tâm mới làm cho vẻ đẹp bên ngoài có sức sống, nó là cái hồn của vẻ đẹp, là hương thơm của loài hoa. Nếu không, sắc đẹp bề ngoài chỉ là thứ vẻ đẹp trống rỗng, vô hồn, như hoa hữu sắc vô hương. Hoa ni-lon, hoa giấy…

            Ngày nay rất nhiều người sửa sang sắc đẹp, những Thẩm Mỹ Viện mọc lên như nấm, những mỹ phẩm bày bán mọi nơi. Nó được quảng cáo trên đủ thứ phương tiện thông tin đại chúng. Có cả những Mỹ Viện dành riêng cho phái nam nữa.

            Nhưng, thế nào là “Đẹp” lại là một vấn đề khác!

            “Phải trang điểm thế nào để người ngoài nhìn vào không nhận ra được người đó đã qua trang điểm. Vì thế việc trang điểm phải là sự phối hợp khéo léo với người được trang điểm, sao cho có thể biểu lộ được tính cách và khí chất của người được trang điểm một cách tự nhiên. Đó chính là mức độ trang điểm cao nhất.

            Ngày xưa Hát Bội, Cải Lương, Chèo… là những loại hình nghệ thuật rất phổ biến, đặc biệt phần diễn viên son phấn rất… “sân khấu”. Ngày nay, chỉ có cải lương là còn tương đối phổ biến, tuy dù “ tín đồ cải lương ” đã giảm nhiều. Để tồn tại, cải lương đã thay đổi khác xưa, chỉ riêng phần phấn son trang điểm đã  giống như … “ ngoài đời ”, nói theo kiểu bà kỷ thuật trang điểm trong câu truyện trên, là “được trang điểm một cách tự nhiên ”.

            Nhưng vẻ đẹp còn đi xa hơn thế nữa. Chắc khi bạn đọc xong phần kết câu chuyện, bạn sẽ nhớ đến ngay một câu tục ngữ quen thuộc của Việt Nam: “Cái nết đánh chết cái đẹp ”. Vậy để gìn giữ vẻ đẹp “sống còn”, không phải chỉ khéo chăm sóc sắc đẹp từ bên ngoài, mà còn từ bên trong nữa.

             Sự trang điểm ở mức độ sâu, phải là sự thay đổi thể chất, khiến cho một người thay đổi hẳn cách sống, phải được ngủ nghỉ đầy đủ, phải chú ý tăng cường vận động và dinh dưỡng ( … )

            Ở mức sâu hơn nữa là làm thay đổi khí chất, chăm đọc sách, hay đi nghe ca nhạc, thưởng thức nghệ thuật, năng suy nghĩ, sống lạc quan, tin tưởng ở cuộc đời, lòng dạ lương thiện, hay quan tâm săn sóc giúp đỡ người khác ( … )

            Đó không phải là vẻ đẹp từ “cái nết” sao ?

            Con người chưa có khả năng khoa học để bắt thời gian phải dừng lại cho vẻ đẹp mãi mãi tồn tại, nếu vẻ đẹp hiểu theo nghĩa “làn da mặt bên ngoài”, nhưng dù thời gian có làm thay đổi sắc đẹp bề ngoài qua làn da, mái tóc, thì vẻ đẹp tâm hồn vẫn bất tử với thời gian. Bởi thế, em bé có vẻ đẹp hồn nhiên, thanh niên có vẻ đẹp tươi sáng, cụ già có vẻ đẹp đôn hậu…

            “ Sự trang điểm ở mức độ sâu hơn nữa ”, chính là một tâm hồn thanh thản, bình an, hạnh phúc, tìm thấy niềm vui giúp ích cho đời, sống từng phút giây cuộc đời có ý nghĩa. Ngược lại, những kẻ gian trá, sống bịp bợm, lừa đảo, thâm độc, cho dù trang điểm như thế nào, vẫn thấy nét gian lồ lộ lên gương mặt. Ta có thể quan sát gương mặt những tên trộm cướp, những gả lừa thầy phản bạn, những mụ tú bà, những quan nịnh thần…

           Hiểu được sự trang điểm như vậy, chính là Tô Điểm Cho Cuộc Đời.

            - Cách trang điểm như vậy thử hỏi rằng có khác gì với chuyện viết văn ?

            Bài văn hay nhất … Khi đọc nó, người đọc không hề biết mình đang đọc văn chương mà tưởng như mình đang đọc cuộc sống.

            Cuộc đời có buồn có vui, có thiện có ác, có vinh quang, có nhục nhã… đó là chuyện tự nhiên. Tư tưởng nhà văn phải làm sao nói lên những điều bình thường đó, để người đọc bắt gặp một nhân vật nào đó, có cá tính rất giống mình, có hoàn cảnh như mình, để người đọc hòa theo dòng xúc cảm buồn vui của thân phận kiếp người… Để con người gạn lọc lấy những điều hay, loại trừ những điều xấu. Để từ đó con người vươn lên. Đó là biết “Tô điểm cho cuộc đời”. Thí dụ, một tác phẩm mà chỉ toàn kể chuyện bình an, mọi nhân vật đều thảnh thơi hạnh phúc, không ai biết nước mắt là gì, không ai biết nỗi nhục là thế nào, thì đó không phải là đang đọc cuộc sống, đó là đọc… cõi Thiên Thai ! Một bài văn hay kiểu đó là cái hay giả tạo, gượng ép, nghe sao thấy tình tiết khiên cưỡng, không tự nhiên ! Cũng giống như một bản báo cáo văn hoa trau chuốt thật hay nhưng kể toàn là những thành công, thắng lợi, khó có thể là một bản báo cáo trung thực được.

            Những “cái nhãn” nguy hiểm.

            Ngày nay, người ta rất chú trọng vẻ đẹp bề ngoài. Những mẫu mã, nhãn mác (mark), bao bì cần phải đẹp, trông vào bắt mắt mới thu hút khách hàng. Nếu ta có một mặt hàng chất lượng không thua bất cứ thương hiệu nào đồng loại, mà mẫu mã, bao bì không đẹp bằng hàng của người ta, thì chắc chắc sẽ thua, không thể cạnh tranh được.

            Và, vì thế, sự lựa chọn của người mua nhiều khi rất khó khăn, dễ bị lầm lẫn. Bước vào gian hàng, nhìn một rừng sản phẩm cùng loại, nhưng bao bì muôn sắc muôn vẻ, thật nhiều khi khó nhận định đâu là thật giả, tốt xấu. 

            Nhưng sự sống còn của một mặt hàng không chỉ là mẫu mã bao bì, mà chính là chất lượng. Mẫu mã bao bì chỉ đóng vai trò “tiếp thị”, dễ thấy, dễ nhìn, dễ nhận ra, dễ cho người ta biết đến, còn sự sống còn chính là chất lượng của nó.

            Con người cần lắm một ngoại hình dễ nhìn, nên rất cần trang điểm. Nhưng nếu chỉ có thế, thì cũng chỉ là “người đẹp như hoa”, mấy chốc hoa tàn thì đời chẳng còn lại chút ý nghĩa gì.

            Đi xa hơn, nhiều người đã “trang điểm” cho mình nhiều hình thức tỏa sáng bề ngoài, như những nhãn mác “học vị” cao, nhưng trong ruột thì trống rỗng, nói kiểu Tú Xương: “sờ bụng thầy không một chữ gì”. Hay chua chát hơn như Nguyễn Khuyến với bài thơ “Tiến sĩ giấy”:

Cũng cờ, cũng biển, cũng cân đai.
Cũng gọi ông nghè có kém ai.
Mảnh giấy làm nên thân giáp bảng,
Nét son điểm rõ mặt văn khôi.
Tấm thân xiêm áo sao mà nhẹ?
Cái giá khoa danh thế mới hời!
Ghế tréo, lọng xanh ngồi bảnh choẹ,
Nghĩ rằng đồ thật hóa đồ chơi!

Mới đây tôi có đọc được câu chuyện vui.

Có anh chàng đó viết bài đăng báo, nhưng gởi không biết bao nhiêu bài rồi mà không được đăng bài nào cả. Một hôm anh nghĩ: Trong Nước mình có hàng vạn giáo sư, tiến sĩ, ai mà cất công tra cứu. Anh quyết định chọn lại một trong những bài mình đã gởi mà không được đăng, rồi đặt vào phía trước tên của anh mấy chữ “Giáo sư Tiến sĩ”…, thế là bài anh được đăng. Nguyên văn không sai một chữ so với bài đã gởi trước đây!

            Nói cho vui vậy thôi, chứ cái gì không thật, cái đó không tồn tại lâu bền đâu. Khéo quảng cáo, khéo nói láo, khéo “xông hương” cho lắm, rồi thực chất cũng được phơi bày. Người xưa cũng đã có câu: “Hữu xạ tự nhiên hương”. Thế nên, vẻ đẹp nào cũng cần bồi dưỡng đức trí, bồi dưỡng nội tâm là vậy. Vì  một vẻ đẹp đáng yêu, đáng ngưỡng mộ, không thể tồn đọng sự kiêu căng, tự phụ, ngạo mạn, khinh người. Vẻ đẹp “tô điểm cuộc đời” thì luôn làm cho cuộc đời yêu mến.

            Bạn đọc thân mến !

            Thế đấy, một chuyên viên chăm sóc sắc đẹp chân chính không chỉ biết “tô điểm làn da” mà còn biết trang điểm tâm hồn cho thân chủ của mình.

            Một nhà văn chân chính không chỉ biết “tô điểm trau chuốt các từ” mà còn biết đem những món ăn tinh thần hữu ích bồi dưỡng tâm hồn cho độc giả.

            Không có vẻ đẹp nào hữu ích nếu vẻ đẹp ấy không tô điểm cuộc đời, làm đẹp cuộc đời, làm cho thế giới yêu thương và hạnh phúc hơn.

            Con người tạo ra vẻ đẹp là để cho nhau và vì nhau. Nếu mỗi người là một hòn đảo không ai đến với ai, Sống như thú hoang giữa rừng sâu núi thẳm một mình, thì chẳng cần gì trang điểm.

            Nên con người muốn trao cho nhau vẻ đẹp vì con người muốn trao cho nhau Tình Thương. Cũng như Thiên Chúa vì yêu thương con người, nên đã trao cho con người vẻ đẹp của chính Ngài, và vẻ đẹp hoàn vũ này. “Thiên Chúa sáng tạo con người theo hình ảnh mình, Thiên Chúa sáng tạo con người theo hình ảnh Thiên Chúa, Thiên Chúa sáng tạo con người có nam có nữ. Thiên Chúa ban phúc lành cho họ, và Thiên Chúa phán với họ: ‘Hãy sinh sôi nảy nở thật nhiều, cho đầy mặt đất. Hãy làm chủ cá biển, chim trời, và mọi giống vật bò trên mặt đất.’ Thiên Chúa phán: ‘Đây Ta ban cho các ngươi mọi thứ cỏ mang hạt giống trên khắp mặt đất, và mọi thứ cây có trái mang hạt giống, để làm lương thực cho các ngươi. Còn đối với mọi dã thú, chim trời và mọi vật bò dưới mặt đất mà có sinh khí, thì ta ban cho chúng mọi thứ cỏ xanh tươi để làm lương thục. Liền có như vậy. Thiên Chúa thấy mọi sự Người đã làm ra quả là rất tốt đẹp !” (St.1,27-31).

            Thiên Chúa là Chân-Thiện-Mỹ. Ngài ban tặng vẻ đẹp trong sáng cho con người vì Ngài yêu thương con người. Nên vẻ đẹp  - thứ vẻ đẹp trong sáng - cũng chính là ngôn ngữ tình yêu của Thiên Chúa đối với con người và của con người đối với nhau.

            Vì nhìn vào vẻ đẹp – xin lập lại một lần nữa: thứ vẻ đẹp trong sáng, tinh khôi – con người nhận ra được Tình Yêu Thiên Chúa. Con người tìm thấy Đức Tin.

            “Hãy nhìn hoa huệ mà suy : làm sao chúng không kéo sợi, không dệt vải, thế mà, Thầy bảo cho anh em biết : ngay cả vua Sa-lô-mon, dù vinh hoa tột bậc, cũng không mặc đẹp bằng bông hoa ấy. Vậy nếu hoa cỏ ngoài đồng, nay còn, mai đã quẳng vào lò, mà Thiên Chúa còn mặc đẹp cho như thế, thì huống hồ là anh em, ôi những kẻ kém tin ! (Lc 12,27-28).

                                        Lm. Antôn NGUYỄN VĂN TIẾNG

Trở về Mục Lục Chia Sẻ Chút Suy Tư