Xa gần tình người Việt Nam trên hải đảo Guam

Lm Trần Thế Tuyên - Lớp XBVL72

Đây là bài viết nói lên XA GẦN giữa người ở Guam và người trong đất liền.
Giữa Chúa Giáng Sinh XA từ trời mà xuống GẦN người thế.
Hay như bàn tay linh mục XA vì được thánh hiến,
nhưng GẦN để nâng đỡ người tội lỗi yếu hèn.

Xa, tôi muốn nói về khoảng không gian xa ngàn dặm giữa Bắc Mỹ và đảo Guam. Thường cũng phải mất trên 20 giờ hành trình và phải dừng ở vài nơi như Honolulu, Hawaii hay Narita, Tokyo trên đường từ Bắc Mỹ tới Guam hay ngược lại.

Gần, tôi muốn nói đến tình người Việt Nam. Nơi đâu người Việt Nam cũng sống tình cảm, dễ gần gũi như họ hàng dù chưa một lần gặp hay chỉ gặp lần đầu. Tình gần dù không gian thật xa nầy càng đúng với tôi và một số người trên đảo khi chúng tôi đã cùng sống chung ở trại tỵ nạn Pulau Bidong, một hòn đảo chơ vơ trên đất Mã Lai gần hai mươi năm trước.  

Xa gần! Tâm tình của một người Việt Nam cố gắng nối liền không gian xa bằng tình người Việt Nam thân thương gần gũi.

Xa gần! nói lên những nối kết và những nâng đỡ trong tình thân thương giữa người Việt Nam với nhau cũng như giữa linh mục và giáo dân.

Người Việt Nam Công giáo xa mà gần, như bàn tay linh mục, được thánh hiến để nâng lên khỏi phàm trần và dành cho việc thánh, nhưng lại thành khí cụ để sờ chạm, thánh hoá, chúc lành và hướng dẫn người khác như cảm nghiệm xuất phát từ bài “The beautiful hands of a priest” mà tôi chia sẻ ở phần cuối.

Xa gần! được chia sẻ trong dịp Giáng Sinh như dịp để thấy thực tại giữa Chúa và phàm trẩn, giữa trời và đất, giữa thiên tính và nhân tính nơi Chúa Giêsu. “Lạy Cha chúng con ở trên Trời!” Trời cao và xa đất! Nhưng giáng sinh là việc Con Thiên Chúa mặc lấy xác phàm và ở giữa chúng ta, Đấng được đặt tên là Emmanuel, Chúa ở cùng chúng ta. Chúa Giêsu giáng trần, đem Trời xuống Đất, Ngài xoá đi khoảng cách xa giữa Thiên Chúa và con người, vì Chúa Giêsu được gọi là Người-Chúa.

THÁI BÌNH DƯƠNG VÀ NHỮNG QUẦN ĐẢO

Thái bình Dương rộng mênh mông có hàng ngàn đảo nhìn như những chấm nhỏ xa xôi được qui tụ thành nhiều cụm đảo mang tên như:

Quần đảo Melanesia có nghĩa đảo đen nằm ở phía Bắc Australia.

Quần đảo Philippines nằm phía Đông nam Á Châu nhưng về phía cực Tây của Thái Bình Dương, gồm khoảng 7 ngàn đảo nhỏ.

Quần đảo Indonesia nằm phía Đông nam Á Châu, gồm cả hơn 10 ngàn đảo nhỏ.

Quần đảo Polynesia, theo nguyên ngữ Hy Lạp có nghĩa là nhiều (polus) đảo (nesos) gồm những sắc dân khác nhau, nhưng có những nét tương đồng về văn hoá, ngôn ngữ và cả tín ngưỡng. Polynesia gồm 14 đảo chánh và khoảng 20 đảo nhỏ. Trong số những đảo chánh nầy có quần đảo Hawaii, thành tiểu bang thứ 50 của Mỹ từ ngày 21.8.1959 .

Nguyên quần đảo Hawaii cũng tập hợp 8 đảo khác trong đó có Hawaii và thành phố Honolulu nghe rất quen thuộc với chúng ta. Gần một triệu rưởi dân cư sinh sống trên Hawaii có quốc tịch Mỹ, nhưng đa số là người dân gốc Philippines, Nhật, Trung Quốc và các sắc dân khác, và rất ít người Mỹ chính gốc. Hawaii được cả thế giới biết đến sau trận Trân Châu Cảng xảy ra ngày 7.12.1941 giết chết gần 2500 lính Mỹ, làm bị thương gần 1300 người khác và nhận chìm hàng trăm tàu chiến của Mỹ.

Quần đảo Micronesia, do nguyên ngữ Hy Lạp, Mikros có nghĩa là nhỏ và Nesos có nghĩa là đảo. Người ta đếm thấy khoảng hơn 600 đảo nhỏ. Nên Micronesia có nghĩa là những đảo nhỏ. Ngoài Guam được coi là hòn đảo lớn nhất, đông khoảng gần 200 ngàn cư dân, người ta còn thấy 7 đảo nhỏ khác. Phần nhiều những đảo nầy xa xôi chỉ thổ dân sinh sống, tuy nhiên cũng có đảo lớn hơn như Kosrae, có resort tiện nghi thoải mái để du khách đến nghỉ ngơi du lịch ngoạn cảnh.

ĐẢO GUAM

Thổ dân Charmorro

Được nhà thám hiểm Âu Châu tên Ferdinand Magellan tìm thấy ngày 6 tháng 3. 1521. Xảy ra chiến tranh giữa Tây Ban Nha và Mỹ, Guam được nhường cho Mỹ năm 1898. Sau đó Nhật chiếm đóng năm 1941 và Mỹ chiếm lại năm 1944. Cho đến nay, Guam vẫn chỉ là lãnh thổ của Mỹ chứ không là tiểu bang của Mỹ. Cư dân đảo Guam có quốc tịch Mỹ và hưởng mọi qui chế như dân Mỹ trong đất liền trừ việc bầu cử tổng thống Mỹ.

Nhà truyền giáo đầu tiên đến Guam

Diện tích lãnh thổ Guam chỉ lớn chừng 542Km2. Khoảng gần 60 cây số chiều dài Bắc Nam và chiều ngang, trung bình khoảng 10 cây số. Người ta nói Guam chỉ lớn gấp ba lần Washington DC. Guam thuộc khí hậu nhiệt đới và ẩm thấp quanh năm. Guam rất gần với khí hậu Miền Nam Việt Nam. Cây trái hoa màu toàn cây nhiệt đới như dừa, đu đủ… Nhiều hàng rau quả bày bán nhìn giống như chợ Cầu Ông Lãnh, Việt Nam: bầu bí, mồng tơi, chanh, bưởi, quít, xoài… Vì ở giữa biển nên thường xuyên có giông gió mạnh, gây hư hại cho nhà cửa và cây cối. Nên nhà cửa được xây kiên cố bằng gạch, nóc bằng, đổ xi măng và thấp. Có một ít khách sạn cao tầng ở bờ biển, xây cao lên từ dưới bãi biển thấp xa, thoạt nhìn người ta có cảm tưởng như những nhà chọc trời trong đất liền, nhưng kỳ thực không cao hơn so với mặt bằng của đảo.

Dân số trên đảo Guam có chừng 200 ngàn. 50% là thổ dân Charmorro; khoảng 25% người Philuậttân và số phần trăm còn lại là người Tàu, Nhật, Đại Hàn và những sắc dân khác. Người Việt Nam chỉ vào khoảng 600 người. Không có thống kê chính xác số người VN sống trên đảo Guam nhưng tôi căn cứ vào số 100 người Công Giáo dự lễ mà tính ra số người Việt  Nam. Ngôn ngữ chính là tiếng Anh, rồi đến thổ ngữ Charmorro và các loại ngôn ngữ khác.

Đất ở hải đảo Guam không trù phú và màu mỡ thuận lợi cho nông nghiệp. Phần nhiều là rừng rậm và đá sỏi vì nhiều triệu năm trước, được thành hình do hoạt động của núi lửa, gây chấn động lòng đại dương và làm trồi lên hải đảo Guam. Nếu hiểu về lịch sử hình thành của Guam hay đến Guam thì sẽ thấy: Guam tồn tại hay phát triển không vì dân cư, nhưng vì những căn cứ không quân và hải quân khổng lồ của Mỹ. Tôi dùng từ “khổng lồ” vì hai căn cứ quân sự nầy thật lớn. Có thể tản bộ chung quanh căn cứ, nhưng chắc phải mất cả ngày dài. Lúc nào cũng túc trực ít là 5 ngàn lính Mỹ ở hai căn cứ nầy. Đó là chưa kể chuyện lính Mỹ lai vảng, hay tạm dừng trên đường đi Đại Hàn hay các tiền đồn Á Châu của Mỹ.

Ngoài những máy bay, tàu chiến và bom đạn, những căn cứ nầy là những thành phố cho quân nhân Mỹ và gia đình sinh sống. Họ có đầy đủ mọi phương tiện như một thành phố:  trường học, xe bus đưa đón học sinh, chợ búa và những trung tâm thương mại dành cho quân nhân Mỹ. Guam chỉ cách Nhật có 2500 cây số đường bay; cách Philuậttân cũng chừng ấy và cách Việt Nam chừng 4500 cây số. Đoạn đường chim bay nầy không xa lắm so với pháo đài bay B52 của thời chiến tranh Việt Nam năm 1972 có thể bay nhanh cả ngàn cây số giờ và bay cao tới 20 cây số.

Người Công Giáo Việt Nam trên đảo Guam

Asian beach, nơi người Việt Nam đến 30 năm trước

Quán ăn Việt Nam

Thầy Joseph, người Guam tu dòng Phanxicô Capuchin

Thầy Sáu Migeuil người Tây Ban Nha, tu học làm linh mục cho địa phận Agana, Guam

Phụ nữ Việt Nam lập gia đình với người đảo Guam

Ngoài chuyện căn quân sự khổng lồ của Mỹ trên Guam như tiền đồn của Mỹ ở Thái Bình Dương, người Việt Nam cũng không quên những ngày di tản tháng 4 năm 1975. Guam là nơi tạm dừng của hơn 100.000 người Việt di tản trong biến cố tháng 4 năm 1975. Chính nơi này cũng là nơi Tàu Việt Nam Thương Tín đã làm một cuộc hành trình trở về tự nguyện ngày 16 tháng 10 năm 1975 cùng với 1.546 người. Sau khi tạm cư ở đảo một thời gian, 111.919 người Việt đến Guam được chính phủ Hoa Kỳ sắp xếp cho đi định cư tại những tiểu bang khắp Hoa Kỳ. Những người chọn lựa ở lại và sinh cư lập nghiệp tại Guam không tới 200 người. Hiện tại, Guam có tới bảy tám tiệm ăn do người Việt Nam làm chủ, tiệm nào cũng có món phở nhưng người địa phương thích nhất là món hủ tiếu nấu theo kiểu Việt Nam mà họ gọi là combination soup. Ở Guam chỉ có hai bác sĩ người Việt, còn phần đông là buôn bán. Có người từ California hay từ những tiểu bang khác qua Guam mở quán Karaôkê hay hộp đêm để phục vụ du lịch (Bách Khoa tữ điển Wikipedia)

New York Nails, tiệm làm móng tay của người Việt Nam

Ban bí tích Rửa Tội và Thêm Sức cho người Việt Nam trên đảo

Ngoài khoảng mười quán ăn Việt Nam còn có chừng mười tiệm làm móng tay cũng như những hộp đêm theo kiểu lính mỹ ngày xưa ở Việt Nam. Người Việt Nam đã ở lại Guam làm ăn sinh sống lập nghiệp phần nhiều đã tạo được cuộc sống ổn định. Người Việt Nam lập gia đình với nhau, nhưng cũng không thiếu người lập gia đình với người bản xứ hay người Nhật Bổn hoặc Đại Hàn. Người Việt Nam chịu khó làm ăn và sinh sống khá thoải mái. Tuy nhiên, hải đảo xa, buồn và thiếu vắng nhiều sinh hoạt văn hoá tân tiến qui tụ đông người. Nên người trẻ thường lớn lên ở Guam, nhưng đi học trong đất liền và sau đó có nghề nghiệp sinh sống làm ăn trong đất liền.

GIÁO HỘI CÔNG GIÁO Ở ĐẢO GUAM

Năm 1699 Cha San Victores, linh mục truyền giáo người Tây Ban Nha đã xây nhà thờ đầu tiên ở Agana (tên một quận lỵ phồn thịnh ở đảo Guam) lấy tên “Dulce Nombre de Maria” (Sweet Name of Mary – Tên Maria ngọt ngào!” Hiện tại Dulce Nombre de Mary cũng là tên của Vương Cung Thánh đường ở Guam.

Ngày 14 tháng 10 năm 1965 Toà Thánh tách Guam khỏi Tổng Giáo Phận San Francisco và thành lập địa phận Agana như hiện nay.

22-23 tháng hai năm 1981 Đức Giáo Hoàng Gioan Phaolô II viếng thăm Guam.

Ngày 8.12.2983 Đức Cha Anthony Sablan Apuron, OFM. Cap., được cử làm giám mục phụ tá của Agana và thành Tổng Giám Mục của Agana năm 1986 cho đến hiện nay.

Hơn 85% dân số Guam theo Công Giáo thuộc nghi lễ Latin. Tổng Giáo Phận Agana có đầy đủ nhân sự, các dòng tu và các tổ chức khác như Đại Chủng Viện Redemptoris Mater. Tổng Giáo phận chia thành 25 giáo xứ do 25 linh mục địa phận, 12 linh mục dòng Phanxicô Cap., và 5 linh mục dòng tên chăm sóc. Ngoài ra Tổng Giáo Phận còn được phụ giúp bởi 10 Thầy Sáu Vĩnh Viễn. Cách chung, bầu khí sinh hoạt tôn giáo rất thánh thiện và tích cực. Các nhà thờ đều có lễ hàng ngày và có nhiều giáo dân tham dự. Có những giáo xứ như Anthony và Victor có nhà nguyện chầu Mình Thánh Chúa suốt ngày đêm trong năm. Nhờ ảnh hưởng Công Giáo mà bầu khí sinh hoạt xã hội rất lành mạnh: Không có sòng bài hay Casino hay những rạp hát chiếu phim ảnh khiêu dâm đồi truỵ. Qua tiếp xúc với Giáo quyền địa phương, từ Đức Tổng Giám Mục và các linh mục, tôi phải thán phục các Ngài về lòng nhiệt tâm nhà Chúa và việc chuyên cần chăm sóc các linh hồn.

Giáo dân Việt Nam chỉ chừng 1/5 dân số người Việt Nam trên đảo. Không bao giờ có linh mục Việt Nam thường trú phục vụ cho Người Công giáo Việt Nam trên đảo Guam. Thỉnh thoảng có những linh mục Việt Nam làm tuyên úy quân đội Mỹ đến tạm trú một thời gian và giúp dâng lễ tiếng Việt cho người Việt Nam. Tuy nhiên người Việt Nam Công Giáo trên đảo rất sùng đạo: Nhiều người tham dự thánh lễ hàng ngày, nhiều người thàm gia vào những sinh hoạt giáo xứ trên Guam. Khi hay tin có một linh mục Việt Nam đến thăm, xa hay lạ cũng nhanh chóng thành gần gũi và thân tình: Nhiều người ra đón cha, xin phép và tổ chức cho có thánh lễ mỗi ngày, hướng dẫn đi thăm người bệnh và cũng “điềm chỉ” những anh chị em nào gặp hoàn cảnh gia đình khó khăn, nguội lạnh hay rối rấm… Những anh chị em nầy làm việc tông đồ rất tích cực và vì phần rỗi của anh chị em mình. Mỗi lần đến Guam, thường tôi chỉ có mười ngày với hai ngày Chúa Nhật. Hàng ngày dâng lễ và giảng dạy. Hàng ngày đi thăm người đau ốm bệnh hoạn hay gặp khó khăn trong cuộc sống gia đình, dạy giáo lý, rửa tội và hợp thức hoá những hôn nhân… Mười ngày ngắn ngủi, nhưng tôi có cơ hội làm nhiều việc tông đồ.

Đại đa số bà con giáo dân Việt Nam rất tri ân với những ơn lành do linh mục ban phát. Những lần đến Guam và những ngày sống trên hải đảo nầy tôi thấy sao thật gần gũi như trên quê hương Việt Nam mình: Khí hậu nhiệt đới giống Việt Nam, bà con nói tiếng Việt Nam và niềm nở chào đón cũng như quí trọng sự hiện diện của linh mục. Tôi vui lắm vì thấy mình thành hữu ích. Tôi rất biết ơn anh chị em Công Giáo ở đây đã xử dụng tôi như ơn Chúa ban cho họ. Nhờ họ mà tôi được thi hành chức vụ linh mục của mình: dâng lễ hàng ngày, thăm viếng, an ủi uỷ lạo bệnh nhân, tìm cách gỡ rối hay hợp thức hoá hôn  nhân, và nhất là có dịp tâm sự thân tình và hiểu được “người phàm” với những khó khăn trong cuộc sống phàm trần thật nhiều khó khăn và cay đắng.

Thật cay đắng làm sao! khi một người đàn bà đẹp, đã từng mang về nhà từng đống tiền thu được từ các hộp đêm, giờ đây nằm chờ chết vì bệnh ung thư nghiệt ngã. Trời cao! Hãy đổ sương xuống, hãy ban vị cứu tinh hãy ban ơn cứu độ cho người đang bó tay chờ chết! Tôi thấy bàn tay linh mục mình thật hiệu quả trong những cay đắng cuộc đời nầy: Tay linh mục dang ra! Giơ cao! Cầu nguyện xin ơn hoán cải!

Tôi vẫn cảm nghiệm cái xa không gian nhưng thật gần trong tình người Việt Nam. Tôi thấy việc Chúa giáng sinh làm người thật tuyệt hảo. Không ai có thể từ chối người ở xa mà đến với mình, sống thân tình, gần gũi và thành người phàm như mình.

Tôi thấy những lối sống “cha cụ quyền hành hò hét” thật lỗi thời. Kiểu sống nầy biến linh mục chúng tôi thành một thứ người xa lạ như từ một hành tinh khác. Xin cám ơn Đức Tổng Giám Mục Anthony Sablan Apuron đã tiếp đón tôi; Đức Ông Brigido Arroyo, Cha sở nhà thờ Anthony và Victor đã dành mọi dễ dàng cho người Việt Nam Công Giáo trên đảo Guam. Xin cám ơn Chị Bé Ba Amsden và những thành viên trong trong Hội Người VN ở Guam, dù không Công giáo, nhưng đã sống và thực hành bác ái Kitô giáo thật gương mẫu. Xin cầu chúc tất cả anh chị em Công Giáo, tất cả và từng người đều cảm thấy một giáng sinh thật gần Chúa, vì Chúa đã gần chúng ta.

Xin thương cầu cho tôi, một linh mục! ở thật xa nhưng tâm hồn rất gần với bà con ở hải đảo Guam và ở nhiều nơi mà tôi có lần ghé qua, rất nhiều người mà tôi đã gặp. Xin mến tặng tất cả anh chị em lương giáo, những bạn bè quen biết, đặc biệt bà con ở Guam bài phỏng dịch “Đẹp thay! Bàn tay linh mục!” làm quà Giáng Sinh. Hãy cho nhau lời chúc lành và lời cầu nhiều ơn phúc trong mùa Giáng Sinh đầy hồng phúc.

The Beautiful Hands of a Priest

We need them in life's early morning,
We need them again at its close;
We feel their warm clasp of true friendship,
We seek them when tasting life's woes.

At the altar each day we behold them,
And the hands of a king on his throne
Are not equal to them in their greatness;
Their dignity stands all alone;

And when we are tempted and wander,
To pathways of shame and of sin,
It's the hand of a priest that will absolve us--
Not once, but again and again.

And when we are taking life's partner,
Other hands may prepare us a feast,
But the hand that will bless and unite us--
Is the beautiful hand of a priest.

God bless them and keep them all holy,
For the Host which their fingers caress;
When can a poor sinner do better,
Than to ask Him to guide thee and bless?

When the hour of death comes upon us,
May our courage and strength be increased,
By seeing raised over us in blessing--
The beautiful hands of a priest.

Author Unknown

Đẹp thay, bàn tay linh mục!

Mở mắt chào đời, cần đôi tay linh mục
Khép mắt lìa đời, vẫn cần đôi tay ấy.
Siết chặt tay, thật ấm tình tri kỷ!
Bất hạnh cuộc đời, chỉ mong thấy bàn tay.

Chiêm ngưỡng đôi tay ấy dâng lễ tế
Bàn tay vương đế trên bệ cao.
Không tay nào sánh được bàn tay ấy
Cao cả, linh thiêng đứng một mình. 

Đời lạc bước sa chước cám dỗ
Lối đi xấu hỗ và tội tình
Đôi tay linh mục ban bình an tha thứ
Không chỉ một lần nhưng mãi về sau.

Bước vào đời hôn ước vợ chồng
Những bàn tay khác lo bày tiệc vui
Chỉ bàn tay linh mục chúc lành và kết hợp
Đẹp thay, đôi tay vị linh mục!

Tay thánh hiến được giữ gìn cho việc thánh
Sờ chạm Mình Thánh Chúa mỗi ngày.
Tội nhân có thể làm gì cho nên tốt
Hơn là nhờ linh mục chỉ dẫn và chúc lành?

Khi giờ chết đến cận kề
Bàn tay linh mục giơ lên nguyện cầu
Gia tăng sức mạnh ơn lành.
Bàn tay linh mục, trên đời, đẹp thay!

Phỏng dịch: Lm. Phêrô Trần Thế Tuyên

Trở về Mục Lục trang Ảnh Đó Đây