Đứng trước một người, một vật hay một việc, chúng ta thường đánh giá theo cái nhìn riêng tư và thường đưa ra những nhận định dựa trên những ý nghĩ trong đầu óc của mình. Vì thế, người  ta đã phát biểu về cái đẹp như sau:

- Chẳng bao giờ có được một cái đẹp khách quan, mà chỉ có những cái đẹp chủ quan mà thôi. Vậy thế nào là đẹp? Phải chăng đó là con cóc cái dưới mắt con cóc đực.

Cũng thế, dưới cặp kính màu hồng của tình yêu, người ta thấy cái gì cũng xinh tươi, cũng thơ mộng:

- Yêu nhau thì củ ấu cũng tròn và trái bồ hòn cũng ngọt.

Hay như ca dao đã diễn tả về một chị vợ được anh chồng yêu thương như sau:

- Lỗ mũi em mười tám gánh lông,
  Chồng yêu chồng bảo “râu rồng trời cho”.
  Đêm nằm thì ngáy o o,
  Chồng yêu chồng bảo “ngáy cho vui nhà”.
  Đi chợ thì hay ăn quà,
  Chồng yêu chồng bảo “về nhà đỡ cơm”.
  Trên đầu những rác cùng rơm,
  Chồng yêu chồng bảo “hoa thơm rắc đầu”.

Đúng như kinh nghiệm đã diễn tả:

- Yêu nên tốt, ghét nên xấu.

Sách “Cổ học tinh hoa” có truyện rằng:

Ngày trước, vua nước Vệ rất yêu thương Di Tử Hà. Cái phép nước Vệ, ai đi trộm xe của vua, thì phải tội chặt chân. Mẹ của Di Tử Hà ốm nặng. Đêm khuya có người đến gọi, Di Tử Hà vội vàng lấy xe vua ra đi. Vua nghe thấy khen rằng:

- Có hiếu thật! Vì hết lòng với mẹ mà quên cả tội chặt chân.

Lại một hôm, Di Tử Hà theo vua đi chơi ngoài vườn, đang ăn quả đào thấy ngọt, còn một nửa đưa cho vua ăn. Vua nói:

- Yêu ta thật! Của đang ngon miệng mà biết để nhường ta.

Về sau, vua không còn lòng yêu thương Di Tử Hà như trước nữa. Một hôn phạm tội, vua giận mà nói rằng:

- Di Tử Hà trước dám lấy xe của ta mà đi, lại một lần dám cho ta ăn quả đào thưa. Thực mang tội với ta đã lâu ngày. Nói xong đem ra trị tội.

Ôi! Di Tử Hà ăn ở với vua trước sau như một, thế mà trước thì được khen, còn sau thì lại bị bắt tội là chỗ, khi yêu khi ghét khác nhau mà thôi. Lúc được vua yêu, chính đáng tội thì lại hóa công thần. Lúc phải vua ghét, chính không đáng tội thì lại bị đem ra xử. Cho nên người ta muốn can ngăn đàm luận với vua điều gì, thì trước hết phải xem xét cái lòng vua yêu hay vua ghét thế nào rồi hãy nói.

Sự yêu và sự ghét thường làm cho người ta mờ con mắt, không còn nhìn rõ được sự việc nữa.

Sở dĩ như vậy, vì con người không phải là một vật vô tri giá, trơ trơ như một khúc gỗ hay bất động như một hòn đá, trái lại lúc nào cũng đầy ắp những tình cảm chất chứa tự bên trong. Chính những tình cảm này sẽ đem lại cho con người  những cái nhìn và những ý nghĩ riêng tư. Vậy tình cảm là gì?

Gã xin trả lời vắn tắt như sau:

- Tình cảm là thái độ bên trong của một con người.

Theo Đông phương, tình cảm của con người được chia thành bảy loại và được gọi là…Thất tình.
Nói đến hai chữ thất tình ở đây, gã bèn phải lập tức thanh minh thanh nga rằng đó không phải là sự mất đi tình yêu, nhưng là bảy loại tình cảm mà ai cũng đều mang trong mình:

- Hỉ là mừng.
- Nộ là giận.
- Ai là buồn.
- Cụ là sợ.
- Ái là yêu.
- Ố là ghét.
- Dục là muốn.

Tác giả “Cung oán ngâm khúc” đã viết:

- Thà mượn thú tiêu dao cửa Phật,
  Mối thất tình quyết dứt cho xong.

Trong bảy loại tình cảm chính, thì ái tức là yêu vốn được bàn dân thiên hạ chiếu cố và…”ngâm kíu” kỹ lưỡng hơn cả. Tuy nhiên, trong tình yêu thì cũng có biết bao nhiêu thứ, chẳng hạn:
Tình cha mẹ và con cái:

- Công cha như núi Thái Sơn,
  Nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra.
  Một lòng thờ mẹ kính cha,
  Cho tròn chữ hiếu mới là đạo con.

Tình anh chị em:

- Khôn ngoan đối đáp người ngoài,
  Gà cùng một mẹ chớ hoài đá nhau.

Tình vợ chồng:

- Đôi ta là nghĩa tào khang,
  Xuống khe bắt ốc, lên đàng hái rau.

Tình thầy trò:

- Không thầy đố mày làm nên.

Tình bè bạn:

- Bạn bè là nghĩa tương tri,
  Sao cho sau trước, một bề mới nên.

Tình quê hương đất nước:

- Nhớ nước đau lòng con quốc quốc,
  Thương nhà mỏi miệng cái gia gia.

Tuy nhiên, trong các thứ tình, thì có lẽ cái tình nam nữ và rồi sau đó, cái tình vợ chồng, là điều hấp dẫn và nắm giữ một vai trò quan trọng trong cuộc sống, khiến cho người ta phải hao tốn nhiều giấy mực hơn cả.

Sở dĩ như vậy là vì:

- Tình yêu thì cũ như trái đất, nhưng lại đổi mới như mỗi độ xuân về.

Cho nên cứ bàn mãi và bàn hoài, cứ tán tới và tán lui, cũng chẳng bao giờ hết. Và cho đến bây giờ, người ta vẫn chẳng hiểu cái tình là cái chi chi:

- Đố ai định nghĩa được tình yêu,
  Có nghĩa gì đâu một buổi chiều…

Mặc dù chẳng hiểu tình yêu là cái gì, thế nhưng người ta vẫn cứ anh dũng sống cái tình của mình một cách thơ thới hân hoan, bởi vì nếu không sống cái tình, thì e rằng chúng ta sẽ lăn đùng ra chết và nhân loại sẽ đi đến chỗ diệt vong:

- Cái tình là cái chi chi.
  Dù chi chi cũng chi chi với tình.

Trong phạm vi của bài viết này, gã chỉ xin bàn đến cái tình vợ chồng mà thôi.

Thực vậy, kinh nghiệm của Phương Tây cho thấy:

- Tương lai hậu vận của một người tùy thuộc vào một vài lần nói có hay không, được thốt lên vào lứa tuổi thiếu niên.

Có nghĩa là ngày mai của chúng ta tùy thuộc vào một vài sự lựa chọn được thực hiện vào thời điểm chúng ta tập tễnh bước chân vào đời. Chẳng hạn như sự chọn lựa nghề nghiệp, chọn lựa bậc sống…

Còn kinh nghiệm của Phương Đông cho hay:

- Trong cuộc đời có ba vấn đề quan trọng nhất, đó là làm nhà, đi thi và lấy vợ lấy chồng.

Theo gã nghĩ: Việc lấy vợ lấy chồng là việc chung thân đại sự. Nó không phải chỉ ảnh hưởng tới cá nhân chúng ta trong một khoảng khắc nào đó, mà hơn thế nữa, nó còn ảnh hưởng tới cả hai người, tới cả con cái cháu chắt, trong suốt cuộc đời mình đã đành, mà nhiều khi còn lưu truyền từ đời này sang đời khác.

Cái tình vợ chồng quan trọng như vậy, nhưng trong thực tế, có nhiều người quả thật đã cẩu thả và liều lĩnh, họ dám đi vào hôn nhân mà chẳng có lấy một sự chuẩn bị tối thiểu nào đó. Và có nhiều cuộc hôn nhân đã thất bại một cách đắng cay, khiến người ta đã phải thở dài phát biểu:

- Yêu nhau trong ba tháng,  ghét nhau trong ba năm và chịu đựng nhau trong suốt ba mươi ba năm.

- Vui thú của tình yêu thì kéo dài trong thoáng chốc, nhưng đau khổ của nó thì sẽ kéo dài suốt cả cuộc đời.

- Có bao nhiêu vỏ sò trên bãi biển, thì cũng có bấy nhiêu khổ đau trong tình yêu.

Đây cũng là một kinh nghiệm sống thực mà gã đã nhiều lần được nghe. Thực vậy, nhìn vào một gia đình nheo nhóc vì nghèo túng, bất hòa vì vắng bóng cái tình, những người trong cuộc vốn thường tâm sự vụn với nhau:

- Đi tu như mấy cha, mấy thày, mấy sơ thế mà lại sướng, chứ còn đèo bòng như tụi mình khổ lắm, khổ lắm.

Câu nói ấy mặc dù không hoàn toàn đúng với sự thật, bởi vì bông hồng nào mà chẳng có gai, cuộc đời nào mà chẳng có những khổ đau cay đắng của nó, chỉ những người sống trong hoàn cảnh ấy mới nhận thấy và cảm nghiệm được một cách chính xác và đầy đủ mà thôi, bởi vì:

- Đoạn trường ai có qua cầu mới hay.

Tuy nhiên, nó cũng nói lên được những băn khoăn và lo âu, những khắc khoải và khó khăn của đời sống gia đình.

Một cuộc hôn nhân thất bại sẽ là một tai họa đớn đau nhất, trái lại, một cuộc hôn nhân thành công sẽ làm cho cuộc đời được an vui và hạnh phúc. Bởi vì:

Do cái tình, mà có được sự cộng tác chân thành:

- Chồng như đó, vợ như hom.
- Trên đồng cạn dưới đồng sâu,
  Chồng cày vợ cấy, con trâu đi bừa.

Do cái tình, mà có được sự trợ giúp và bổ túc lẫn nhau:

- Chồng khôn vợ được đi hài,
  Vợ khôn chồng được nhiều bài cậy trông,
- Hai cái đầu bao giờ cũng hơn một cái đầu.

Với sự cộng tác và trợ giúp như vậy, cái tình sẽ đem lại một nguồn nghị lực dồi dào, để rồi: khó khăn nào cũng có thể vượt qua, thử thách nào cũng có thể giải quyết như ca dao đã đã bảo:

- Thuận vợ thuận chồng tát bể đông cũng cạn.
- Yêu nhau tam tứ núi cũng trèo,
  Thất bát sông cũng lội,
  Tứ cửu tam thập lục đèo cũng qua. 

Vắng bóng cái tình, cuộc hôn nhân chắc chắn sẽ thất bại và đó sẽ là một sự khổ đau, đắng cay và chua xót nhất. Trái lại, với cái tình, cuộc hôn nhân chắc chắn sẽ thành công và đó sẽ là một niềm hạnh phúc tuyệt vời nhất.

Hơn nữa, như bàn dân thiên hạ đã từng xác quyết:

- Gia đình là con tim của xã hội.

Nếu con tim mà đau yếu, toàn thân sẽ mệt mỏi và bải hoải. Nếu gia đình mà lủng củng, xã hội cũng sẽ tan rã. Thế nhưng, con tim của gia đình là gì nếu không phải là cái tình vợ chồng ?

Thực vậy, vợ chồng có yêu thương nhau thì gia đình mới hòa thuận và công việc làm ăn mới được tốt đẹp. Còn nếu vợ chồng cãi cọ, lục đục với nhau thì chắc chắn gia đình sẽ rạn vỡ và dần dần sụp đổ.

Tuy nhiên trong gia đình, muốn được hòa thuận và cảm thông, thì việc làm chính yếu không phải chỉ là việc làm của chồng hay của vợ, mà phải là việc làm của cả hai vợ chồng, nghĩa là của cả hai đứa chúng mình.

Chính trong khi hai vợ chồng cùng nhau cố gắng xây dựng một cuộc đời, một mái ấm chung, họ sẽ làm cho cái tình thêm nồng thắm. Và với cái tình nồng thắm ấy, họ lại càng sẵn sàng chấp nhận những hy sinh cho nhau và vì nhau hơn.

Và đó cũng chính là chiếc chìa khóa mở ra cho họ cánh cửa hạnh phúc.

Gã Siêu

Trở về trang chuyện phiếm Gã Siêu