GIÁO DỤC CẢ ĐỜI

Gã không còn nhớ rõ lắm một tác giả phương Tây nào đó đã phát biểu đại khái như sau :

- Tương lai hậu vận của một người tùy thuộc vào một vài lần nói có hay không, được thốt lên vào lứa tuổi thiếu niên.

Thực vậy, gã xin đưa ra một vài thí dụ để chứng minh cho sự thật trên.

Chẳng hạn như vấn đề nghề nghiệp. Trước khi tập tễnh bước vào đời, các cô các cậu mới “nhớn”, thường phải chọn cho mình một nghề để kiếm sống. Biết bao nhiêu nghề trải dài và trải rộng ra trước mặt. Họ có thể chọn căn cứ vào khả năng và hoàn cảnh riêng của mình. Họ có thể chọn theo tiêu chuẩn lợi nhuận, ngành nghề nào dễ kiếm tiền và hốt bạc, thì a lê hấp…nhào vô kiếm ăn. Và họ cũng có thể chọn dựa trên cái thế  COCC, nghĩa là  “con ông cháu cha”, theo kiểu:

- Con vua thì lại làm vua,

  Con thầy chùa, lại quét lá đa.

Và cái nghề được chọn sẽ theo họ trong suốt cả cuộc đời, tạo nên những thành công rực rỡ, cũng như đem lại những thất bại đắng cay.

Chẳng hạn như vấn đề bậc sống. Tới một lúc nào đó, các cô các cậu mới “nhớn” phải để lại sau lưng lứa tuổi babilac, cũng như phải vẫy tay giã từ lứa tuổi thần tiên mộng mơ, để bắt đầu suy nghĩ một cách “nghiêm văn chỉnh”.

Họ giống như người đứng giữa ngã ba đường. Bên này là ngã rẽ vào cuộc sống gia đình, sẽ phải chọn lấy một cô giữa những cô Cam, cô Quít, cô Mít, cô Xoài…rồi cùng sát cánh bên nhau mà xây đắp tương lai, cơ đồ  và sự nghiệp.

Còn bên kia là ngã rẽ vào cuộc sống tu trì, chấp nhận suốt cả  một đời…”em chỉ hát solo” và tích cực tham gia lực lượng “phòng không”.

Cũng vẫn chưa hết. Nếu đã rẽ vào bậc tu trì, thì phải chọn tu triều hay tu dòng. Nếu đã tu dòng, thì còn phải chọn cho mình dòng nào, nhất là đối với những cô bé ươm mơ mai mốt lớn lên…”em sẽ làm ma sơ”. Bởi vì các dòng nữ thì nhiều như nấm mọc sau cơn mưa và đông  như trăm hoa đua nở cho mỗi độ xuân về, khiến một nhà đạo đức đã phải hốt hoảng mà kêu lên :

- Đức Chúa Trời là Đấng thông minh vô cùng, Ngài thấu suốt mọi sự, chẳng có sự gì mà Ngài không biết. Ngay như con kiến đen nằm trên hòn đá đen vào đêm ba mươi tối đen, mà Ngài cũng vẫn thấy. Tuy nhiên, có một sự Ngài đành mỉm cười bó tay chịu thua, đó là trên cả và thế gian này có bao nhiêu dòng nữ ???

Dù các cô các cậu mới “nhớn” chọn bên này hay bên kia, rẽ vào  bậc gia đình hay bậc tu trì, thì sự chọn lựa ấy sẽ kéo dài bằng cả cuộc đời của họ, chỉ trừ khi nào họ cố tình…phá bĩnh mà thôi.

Trong bàn dân thiên hạ, chỉ một số ít là đã chọn ngã bên kia, tức là rẽ vào bậc tu trì, còn hầu như tất tần tật đều đã chọn ngã bên này, tức là rẽ vào bậc gia đình.

Tới đây, một câu hỏi nổi cộm lên trong đầu óc của gã, đó là  vào tuổi nào thì mới nên bồ bịch, yêu yếc? Hay cụ thể hơn vào tuổi nào thì mới nên lập gia đình?

Bình thường các cụ ta ngày xưa vốn chủ trương :

- Nữ thập tam, nam thập lục. Gái mười ba, trai mười sáu.

Vì thế, ca dao mới đùa dỡn,  bỡn cợt mà rằng :

- Lấy anh từ thuở mười ba,

  Đến năm mười tám, thiếp đà năm con.

  Ra đường thiếp hãy còn son,

  Về nhà thiếp đã năm con cùng chàng.

Thậm chí, có khi hai ông bố ngồi uống rượu, chén thù chén tạc với nhau, rồi kết tình thông gia, đính ước cho con cái mình, ngay cả khi chúng chưa có mặt trên đời :

- Nếu con anh là trai và con tôi là gái, hay ngược lại, chúng ta sẽ làm xui với nhau.

Thế nhưng, chuyện đời nhiều khi thật rắc rối và chéo cẳng ngỗng. Bên này đã đẻ con gái rồi, mà bên kia vẫn chẳng chịu sinh con giai. Đến khi “cu Tí” mở mắt chào đời, thì “cái Tèo” đã trở thành một thiếu nữ đang độ xuân thì.

Chính vì vậy, mới xảy ra cái cảnh “cười ra nước mắt “, mà ca dao đã diễn tả :

- Bồng bồng cõng chồng đi chơi,

  Đi đến chỗ lội đánh rơi mất chồng.

  Cho tôi mượn chiếc gàu sòng,

  Để tôi tát nước, vớt chồng tôi lên.

Trong khi đó, Giáo luật cũ khoản 1067 qui định gái mười bốn nam mười sáu. Nếu dưới lứa tuổi này thì cuộc hôn nhân bị coi là bất hợp pháp.  Trước năm 1975, nhà nước đòi buộc gái mười sáu nam mười tám. Còn theo luật hiện hành  thì gái mười tám, nam hai mươi.

Khuynh hướng thời bây giờ, xem ra các cô các cậu, muốn đầu tư vào nghề nghiệp trước đã, nên thường “khoan” chuyện lập gia đình và “hoãn” chuyện lấy vợ lấy chồng. Thế nhưng, nếu khoan lâu quá, thì phía anh đờn ông lại hay ngãng ra khi bàn đến chuyện ấy, còn nếu hoãn quá lâu, thì chị đờn bà lại gặp phải nhiều khó khăn trong việc sinh nở.

Cách đây khá lâu, tình cờ gã đọc được một cuốn sách bàn về việc chuẩn bị hôn nhân, trong đó tác giả không đưa ra một hạn tuổi nhất định nào để lập gia đình, mà lại đưa ra những điều kiện, những hành trang cần phải có, trước khi đi vào cuộc sống lứa đôi, đó là sự trưởng thành về sinh lý, về tình cảm và về xã hội. 

Trước hết là sự trưởng thành về sinh lý. 

Trưởng thành về sinh lý có nghĩa là cơ thể của đôi bên phải được phát triển đầy đủ để đón nhận thiên chức làm cha và làm mẹ, bởi vì một trong hai mục đích chính yếu của hôn nhân là sinh sản con cái như lời Chúa đã phán :

- Hãy sinh sôi nảy nở cho nhiều đầy mặt đất.

Mức độ trưởng thành về sinh lý tương đối rất sớm, có thể vào khoảng mười ba hay mười bốn tuổi. Tuy nhiên, cần phải đợi thêm một thời gian nữa cho cơ thể được phát triển trọn vẹn.

Theo thiển ý của gã, thì đây là một điều kiện cần phải lưu ý, nhất là đối với những bậc làm cha làm mẹ. Nhiều khi vì quá lo lắng cho con cái, đặc biệt là con gái lớn trong nhà, muốn gả sớm, phứt đi chừng nào hay chừng nấy, vì như người ta thường so sánh một cách khôi hài :

- Có con gái lớn như chứa một quả bom nổ chậm, chẳng biết nó sẽ phát nổ lúc nào?

Và tệ hơn nữa :

- Có con gái lớn như chứa một hũ mắm tôm, không biết bao giờ nó sẽ tràn khỏi miệng hũ ?

Ngoài ra, các ông các bà thường nghĩ :

- Con gái có thời. Và khi cái thời ấy đã qua đi thì khó mà trở lại.

Lo lắng cho con cái là điều tốt, nhưng cha mẹ cần phải ý thức những hậu quả tai hại do việc kết hôn quá sớm gây nên. Những cặp vợ chồng trẻ con này, rất có thể vì bồng bột mà lấy nhau, để rồi được dăm bữa nửa tháng lại chán nhau. 

Tiếp đến là sự trưởng thành về tình cảm.

Người xưa đã bảo :

- Học ăn, học nói, học gói, học mở.

Ngay cả những cái thật tầm thường và đơn sơ, chúng ta còn phải học, huống nữa là tình yêu, một vấn đề vừa khó khăn lại vừa phức tạp, vừa đa dạng lại vừa tế nhị nhất trong cuộc sống.

Sự trưởng thành này đòi hỏi tình yêu của chúng ta phải được phát triển từ ấu trĩ đến trưởng thành, nhờ đó mỗi ngày một thêm mặn nồng, khắng khít và đằm thắm.

Tình trạng ấu trĩ là tình trạng khép kín, vị kỷ, vì mình, luôn đòi hỏi người yêu phải phục vụ bản thân chúng ta, như một câu danh ngôn đã bảo :

- Tôi nhìn vào cặp mắt người tôi yêu, không phải để thấy rằng cặp mắt ấy xinh đẹp, dễ thương và dễ mến, nhưng là để thấy hình ảnh tôi được in trong đó.

Chính khuynh hướng ích kỷ này sẽ bóp chết tình yêu, như Tagore đã diễn tả :

- Tại sao hoa kia lại héo ?  Vì tôi đã hái mà ép nó vào ngực. Tại sao suối kia lại cạn ? Vì tôi đã xây đập, chặn nước để dùng riêng.

Nếu không vượt qua những chướng ngại vật do tính ích kỷ gây nên, chắc chắn tình yêu của chúng ta cũng sẽ bị tàn héo và khô cạn như thế.

Sự trưởng thành trong tình yêu đòi buộc chúng ta phải ra khỏi vỏ ốc sên của cái tôi, phải ra khỏi tháp ngà của bản thân để đến với người mình yêu, hầu giúp đỡ và đem lại hạnh phúc cho họ.

Hướng tới người mình yêu đã đành, mà hơn thế nữa, sự trưởng thành về tình cảm còn đòi hỏi phải quản lý con tim mình một cách chặt chẽ, để nó khỏi đập lỗi nhịp hay bị trật đường rầy.

Thực vậy, tiến đến hôn nhân là chúng ta chính thức bày tỏ sự chọn lựa. Và theo gã nghĩ :

- Chọn lựa có nghĩa là chấp nhận và từ bỏ.

Chấp nhận người tôi yêu với tất cả những ưu điểm và khuyết điểm, những sở trường và sở đoản, để rồi cộng tác và giúp đỡ lẫn nhau hầu thăng tiến bản thân và đổi mới cuộc đời. Đồng thời phải từ bỏ tất cả những gì khả dĩ làm cho tình yêu bị suy giảm và hạnh phúc bị rạn vỡ.

Đó có thể là những hình ảnh vàng son của một dĩ vãng “hoàng thị”. Nhưng dĩ vãng thì đã qua đi, chỉ có hiện tại mới là nỗi bận tâm duy nhất. Bởi vì nếu cứ so sánh dĩ vãng với hiện tại, chắc chắn chúng ta sẽ thấy hiện tại không được bằng dĩ vãng. Và như thế, tình yêu sẽ bị chết dần chết mòn.

Đó có thể là những chia sẻ bất chánh, những giao du thầm lén, những liên hệ vụng trộm, khả dĩ đem tới những ghen tương và làm cho gia đình bị đổ vỡ.  

Sau cùng là sự trưởng thành về xã hội

Người trưởng thành về xã hội là người luôn ý thức trách nhiệm của mình, rồi cố gắng chu toàn một cách tối đa. Kể từ ngày kết hôn, đôi bạn trẻ đã rẽ vào một khúc quanh mới của cuộc đời, kề vai gánh lấy những bổn phận của nếp sống lứa đôi : bổn phận làm vợ làm chồng và bổn phận làm cha làm mẹ. Phải cố gắng chu toàn, vì một cuộc hôn nhân thành công hay thất bại, không phải chỉ đem lại hạnh phúc hay đau khổ cho riêng mình, mà còn cho con cái và cháu chắt, cho xã hội và Giáo Hội nữa.

Việc chu toàn những trách nhiệm này đòi hỏi đôi bạn phải hy sinh nhiều lắm. Nhưng chính nhờ những hy sinh cho nhau và vì nhau mà tình yêu mỗi ngày trở nên tinh ròng và thắm thiết.

Kinh nghiệm cho hay sự trưởng thành về sinh lý cứ đúng hẹn lại lên. Nếu không có những trục trặc nơi cơ thể, tới một lúc nào đó các cô các cậu mới “nhớn” lập tức sẽ nhận ra ngay dấu chỉ của sự trưởng thành ấy.

Thế nhưng, sự  trưởng thành về tình cảm và xã hội lại không lệ thuộc vào thời gian và tuổi tác, nhưng đòi hỏi phải tập luyện mỗi ngày

Có những anh chồng trên đầu muối đã nhiều hơn tiêu, thế mà vẫn còn ham chơi trống bỏi, bê tha vợ nọ con kia, đèo bòng bồ nhí, chán cơm mà tìm đến phở :

- Sáng :

  Chở cơm (vợ) đi ăn phở.

  Trưa :

  Chở phở (bồ) đi ăn cơm.

  Chiều :

  Cơm về nhà cơm,

  Phở về nhà phở.

  Tối :

  Nằm với cơm,

  Mà vẫn mong về phở.

Có những ông bố, mặc dù đã mang nặng tuổi đời, thế mà vẫn cứ bê tha rượu chè và cờ bạc, không lo lắng cho gia đình đã đành, mà còn biến gia đình trở thành một địa ngục.

Tất cả những sự việc kể trên đều là những dấu chỉ chắc chắn nhất chứng tỏ rằng : họ chưa thực sự trưởng thành về tình cảm và xã hội, cho dù về sinh lý, họ đã dư sức qua cầu gió bay!

Trong phạm vi giáo dục, gã nhận thấy có hai loại. Loại thứ nhất là do người khác truyền cho. Loại thứ hai là do tự mình tìm lấy.

Và như vậy, sự giáo dục không miễn trừ cho bất kỳ ai và cũng chẳng có một hạn tuổi nhất định nào cả. Nó sinh ra cùng chúng ta và chết đi cũng cùng với chúng ta.Tuổi thọ của nó bằng tuổi đời của chúng ta.

Như trên gã vừa mới xác định : để có được sự trưởng thành về tình cảm và xã hội, người ta phải tập luyện hằng ngày. Thả lỏng một chút là đi đoong, mất toi công sức. Quên đi một tí là trở về với con số không.

Giống như người bơi ngược dòng nước, nếu không cố gắng bơi,  chắc chắn sẽ bị dòng nước cuốn trôi.

Gã Siêu

Trở về trang chuyện phiếm Gã Siêu